Wilno
Nieśwież
Kraków
27 czerwca 1941 roku, w Krakowie Janina Kijanka (Zdanowicz) zdała egzamin wstępny do dwuletniej Żeńskiej Publicznej Szkoły Handlowej.
|
|
Irena Nalepińska (siostra cioteczna Janiny Kijanki
Okres ten w Wilnie oraz losy jego szkolnych kolegów tak opisał Zygmunt Zdanowicz
Powróciłem do pracy, ale już nie jako rewident wagonów. Na Litwie, tak jak we wszystkich wschodnich Generalnych Komisariatach (Ukrainy, Białorusi, Łotwy i Estonii) władze niemieckie utworzyły lokalne, narodowe, nacjonalistyczne aparaty administracyjne i policyjne. Litewska Sauguma została podporządkowana Gestapu, więc Sławek Brodowicz stał się automatycznie agentem Gestapo. Polacy zostali obywatelami trzeciej kategorii i zwolnienie z zajmowanych dotychczas stanowisk. Mogli być tylko robotnikami. Nowe władze Litewskiej Kolei Żelaznej na razie zgrupowały nas w brygadach porządkowo - transportowych, z których powoli, pojedynczo przesuwano nas z konieczności do pełnienia funkcji na których nie mogli znaleźć Litwina. Wkrótce w naszej grupie zostali sami najmłodsi. Porządkowaliśmy teren warsztatów, czyściliśmy nawet czopuch komina miejscowej kotłowni. Ojciec, Maurycy Julian Zdanowicz znów był bez pracy.
Powróciłem do pracy, ale już nie jako rewident wagonów. Na Litwie, tak jak we wszystkich wschodnich Generalnych Komisariatach (Ukrainy, Białorusi, Łotwy i Estonii) władze niemieckie utworzyły lokalne, narodowe, nacjonalistyczne aparaty administracyjne i policyjne. Litewska Sauguma została podporządkowana Gestapu, więc Sławek Brodowicz stał się automatycznie agentem Gestapo. Polacy zostali obywatelami trzeciej kategorii i zwolnienie z zajmowanych dotychczas stanowisk. Mogli być tylko robotnikami. Nowe władze Litewskiej Kolei Żelaznej na razie zgrupowały nas w brygadach porządkowo - transportowych, z których powoli, pojedynczo przesuwano nas z konieczności do pełnienia funkcji na których nie mogli znaleźć Litwina. Wkrótce w naszej grupie zostali sami najmłodsi. Porządkowaliśmy teren warsztatów, czyściliśmy nawet czopuch komina miejscowej kotłowni. Ojciec, Maurycy Julian Zdanowicz znów był bez pracy.
W Nieświeżu Grześ Korosza został dyrektorem fabryki włókienniczej, a jego brat stryjeczny Jan Korosza naczelnikiem Wydziału Pracy i kolaborantem (był byłym nauczycielem po polskim seminarium). Denuncjował Polaków, pomagał Gestapo w aresztowaniach i wysyłkach na roboty przymusowe do Niemiec. Jednej nocy osobiście brał udział w masowych aresztowaniach polskiej inteligencji i młodzieży. Po kilku tygodniach wszyscy z tej grupy zostali rozstrzelani w lasku na trasie Nieśwież - Snow - Baranowicze. Jednemu udało się przeżyć. Ranny dotarł do Nieświeża. Ranę opatrywał mu krewny Leona Światłowicza. W 1944 roku Jan Korosza wyrobił sobie dokumenty ze zdjęciem w mundurze oficera WP i uciekł z Niemcami na zachód. Może mieszka gdzieś w Polsce lub w Niemczech ?.
Leon Światłowicz, nie mając na gospodarce własnego konia, wypożyczył go od sąsiadki "za odpracowaniem". Starsze siostry i młodszy brat zostali wywiezieni na roboty do Niemiec. Brat zginął podczas alianckiego bombardowania pod Zweibrücken. Matka oraz dwie najmłodsze siostry pomagały mu w gospodarce. Po pewnym czasie Leon otrzymał od Grzesia Koroszy pracę w jego fabryce, na nocną zmianę przy mieszalniku wełny. Kurz z wełny i nawozu owczego był bardzo szkodliwy, powodował kaszel. Pomimo prośby, Grześ Korosza nie chciał mu zmienić pracy na lżejszą i zdrowszą. Twierdził, że przy niej łatwiej będzie się Polakowi uchować.
Wicek został pomocnikiem kowala przy naprawie resorów samochodowych w warsztatach szkolnych P.S.T., pracujących na potrzeby wojska niemieckiego. Wstąpił do grupy ZWZ. Brał udział w sabotażu. Między innymi, w nowej części szkoły spalili magazyn kurtek futrzanych przeznaczonych dla Wehrmachtu.
Wilno
Józek Krzywiec zabrał żonę i paromiesięczne dziecko i z Kowna w trybie nagłym przeniósł się do Wilna. Tu dopiero ochrzcił syna Wiesława. Znalazł mieszkanie na ulicy Portowej 80/2, róg Nadleśnej, tuż przy drewnianym moście strategicznym. Podczas wojny był to chyba najniebezpieczniejszy punkt w mieście. Od 1 lipca 1941 roku zaczął pracować jako tokarz w fabryce armatury "Armatura". Gdyby uciekał przed teściami, to zrobiłby to wcześniej i nie tak nagle. Zresztą nie odwiedzałby ich tak często po przyjeździe do Wilna. Znając jego charakter podejrzewam, że zbytnio się zaangażował po stronie władzy radzieckiej i musiał uciekać przed nacjonalistami litewskimi. Tylko w ten sposób można wytłumaczyć rezygnację z lepszej pracy, wygodniejszego mieszkania, opieki dla dziecka ze strony teściów, no i chrztu dziecka w gronie rodziny.
Do Lwowa wkroczyły oddziały nacjonalistów ukraińskich pod dowództwem Bandery (Rozdział 26). Oddziały "Frachtigal" i "Polomd" dokonały bestialskich mordów wśród ludności polskiej, m.in. zamordowano 25 profesorów wyższych uczelni. Bandera powołał rząd Zachodniej Ukrainy na czele z Jarosławem Stećko, który został jednak przez Niemców aresztowany. W porozumieniu z Niemcami Bandera zorganizował Legion Ukraiński i posłał go na front wschodni.
Lwów
30 lipca 1941 roku w Londynie w obecności premiera Winstona Churchila i jego rządu, Władysław Sikorski i Majski podpisali sojuszniczy układ polityczny polsko - radziecki. Między innymi rząd radziecki zobowiązywał się ogłosić amnestię dla wszystkich Polaków, obywateli Polski do 1939 roku, pozbawionych wolności na terytorium ZSRR. Jak wszystkie umowy zawierane przez ZSRR, tak i ta nie została dotrzymana. Tylko w mojej rodzinie nie zostali zwolnieni ani ciocia Anna Breycha (Niedzińska) ani wujek Zenon Niedziński. Ciocia, zmuszana do niewolniczej pracy na stepach Kazachstanu zmarła a jej brat został wypuszczony do domu doipiero w 1960 roku gdy zdiagnozowano u niego mocno zaawansowaną gruźlice, czyli do pracy się nie nadawał.
Polska
Wielka Brytania
ZSRR
Na terenach południowej Syberii, prawie jednocześnie z wybuchem wojny niemiecko - radzieckiej wybuchła epidemia tyfusu (Guzara, Abad, Fergon, Buchara, Kermin).
Zygmunt Zdanowicz otrzymał zaświadczenie pracy w języku litewskim (oryginał w ZUS)
W okolicach Pińska, na terenie okupowanym przez armię niemiecką powstała partyzantka radziecka.
Pińsk
Od 1 sierpnia 1941 roku, tato (Maurycy Julian Zdanowicz) zaczął pracować jako dozorca w tartaku "Lepe" w Nowej Wilejce, którego dyrektorem był nasz stary znajomy, były sąsiad z 1927 roku, inżynier leśnik Czesław Miszkinis. Tato pracował tam do końca okupacji niemieckiej.
2 sierpnia 1941 roku wyjechałem na delegację służbową do Wielkich Łuk, razem z dwudziestoma kolegami, kolejarzami, wśród których był mój kuzyn Roman Zdanowicz. Byliśmy przez Niemców traktowani jako kontyngent litewskich ślusarzy kolejowych w ramach umowy sojuszniczej rządu litewskiego z Niemcami. Wśród nas nie było jednak ani jednego Litwina, same Wileńczuki. Porozumiewaliśmy się z kierownictwem niemieckim językiem migowym i polsko - rosyjsko - niemieckim. Nie padło ani jedno słowo w języku litewskim. Szefem naszej kwatery - hotelu był Ślązak. Popołudnia, niedziele i święta mieliśmy wolne. Kontakty z cywilną ludnością rosyjską unaoczniły nam wielką nędzę i zacofanie tego narodu, jeszcze od czasów pokojowych, na pewno nie spowodowanych wojną. Pozwoliły też doszlifować znajomość języka rosyjskiego, osłuchać się z nim i nabrać odpowiedniego akcentu.
Wielkie Łuki
4 sierpnia 1941 roku w Wilnie na ulicy Zawalnej, w mieszkaniu swoich dziadków urodził się Marek Brokowski, syn Ireny i Zbigniewa (o 25 dni za wcześnie ? Oj młodzi, młodzi)
Wilno
W Moskwie, z więzienia na Butyrkach zwolniony został generał Władysław Anders i inni oficerowie Wojska Polskiego. 14 sierpnia 1941 roku podpisano umowę wojskową polsko - radziecką i przystąpiono do organizowania Armii Polskiej w ZSRR, podlegającej rządowi polskiemu w Londynie. 21 sierpnia 1941 roku, generał Władysław Anders przeprowadził inspekcję obozu dla internowanych oficerów WP w Griazowcu. Straż NKWD została zdjęta, brama otwarta.
Wilno
