Rząd ZSRR wystosował notę do Republiki Litewskiej, oskarżając ją o działalność prowokacyjną. Naturalnie, była to fikcja. Chodziło o powód do aneksji. Kolejny fałsz komunistyczny, przykryty pozorem prawa. Dialektyka sofistyczna.
Od 1 do 10 czerwca 1940 roku w klasach licealnych odbyły się egzaminy maturalne i końcowe w klasach starego typu w Vilniaus Valstibinis Technikumas. Nasza klasa III A Wydziału Mechanicznego 1 czerwca 1940 roku zdawała egzamin z języka litewskiego, egzaminy z następnych przedmiotów rozpoczęły się 5 czerwca 1940 roku.
2 czerwca 1940 roku zostaliœmy zwolnieni z wiêzienia i dopuszczeni do egzaminów maturalnych. Wœród zdaj¹cych wiêŸniów byli: Wicek Piszcz, Marian Truszkowski, Jurek Wiechert i Zygmunt Zdanowicz.
3 czerwca 1940 roku zdałem egzamin z języka litewskiego razem z III klasą Liceum Drogowego. Staszek Jungnikiel, Józek Krzywiec i Genek Mrozewicz zaopiekowali się mną. Pozwolili przysłuchiwać się jak się uczyli, przygotowywali odpowiedzi na zadane przez profesorów pytania z poszczególnych przedmiotów. Obejmowały one całość przerobionego materiału w skrócie i to w kilka dni. Tempo było ekspresowe, szczególnie dla mnie. Odzwyczaiłem się od nauki, ledwo nadążałem aby coś zanotować. Egzaminy jednak jakoś poszły. Pamiętam szczególnie jeden egzamin, z maszyn parowych, zdawany u profesora Władysława Konecznego. Wykres indykatorowy. Nawet coś niecoś wiedziałem, zacząłem mówić. Byłem jednak bardzo wystraszony, musiałem minę mieć niewyraźną a i głos drżący, gdyż do tablicy podszedł członek komisji egzaminacyjnej, profesor inż. Jan Skawiński i zaczął z egzaminatorem dyskusję na temat zadanego pytania. Po dłuższej dyskusji, zapytali mnie czy się z nimi zgadzam. Naturalnie potwierdziłem skwapliwie i na tym się skończyło. Zdałem, a razem ze mną: Jurek Ałabuszew, Jan Andrzejewski, Becker Awadi, Staszek Jungnikiel, Zbyszek Karczewski, Grzegorz Korosza, Jurek Kobecki, Józek Krzywiec, Zbyszek Kulikowski, Genek Mrozewicz, Kostek Ostrowski, Witek Pawluć, Jerzy Peters, Wicek Piszcz, Konrad Przyrowski, Rudolf Rutkiewicz, Jerzy Skopeć, Leon Światłowicz i Józef Zabawski, czyli dwudziestu, ok. 52,6 % zdających egzamin wstępny w 1937 roku. Staszek Gołofit, zdał maturę w innych okolicznościach i terminie, Julek Krukowski rok później, Jurek Orłow we Lwowie, gdzie uczęszczał do trzeciej klasy Technikum. Cześ Zacharewicz został zamordowany w Grodnie we wrześniu 1939 roku. O pozostałych kolegach i ich maturach nic nie wiem. Maturę zdali również: Ludek Gedryć, Staszek Grabowski, Rysiek Gulbinowicz, Staszek Masojć, Kostek Piszczak, Wacek Skarżyński, Marian Truszkowski i Jurek Wiechert. Prawdę mówiąc nie słyszałem aby ktoś oblał. Potraktowano nas prawdopodobnie bardzo ulgowo.
2 czerwca 1940 roku zostaliœmy zwolnieni z wiêzienia i dopuszczeni do egzaminów maturalnych. Wœród zdaj¹cych wiêŸniów byli: Wicek Piszcz, Marian Truszkowski, Jurek Wiechert i Zygmunt Zdanowicz.
3 czerwca 1940 roku zdałem egzamin z języka litewskiego razem z III klasą Liceum Drogowego. Staszek Jungnikiel, Józek Krzywiec i Genek Mrozewicz zaopiekowali się mną. Pozwolili przysłuchiwać się jak się uczyli, przygotowywali odpowiedzi na zadane przez profesorów pytania z poszczególnych przedmiotów. Obejmowały one całość przerobionego materiału w skrócie i to w kilka dni. Tempo było ekspresowe, szczególnie dla mnie. Odzwyczaiłem się od nauki, ledwo nadążałem aby coś zanotować. Egzaminy jednak jakoś poszły. Pamiętam szczególnie jeden egzamin, z maszyn parowych, zdawany u profesora Władysława Konecznego. Wykres indykatorowy. Nawet coś niecoś wiedziałem, zacząłem mówić. Byłem jednak bardzo wystraszony, musiałem minę mieć niewyraźną a i głos drżący, gdyż do tablicy podszedł członek komisji egzaminacyjnej, profesor inż. Jan Skawiński i zaczął z egzaminatorem dyskusję na temat zadanego pytania. Po dłuższej dyskusji, zapytali mnie czy się z nimi zgadzam. Naturalnie potwierdziłem skwapliwie i na tym się skończyło. Zdałem, a razem ze mną: Jurek Ałabuszew, Jan Andrzejewski, Becker Awadi, Staszek Jungnikiel, Zbyszek Karczewski, Grzegorz Korosza, Jurek Kobecki, Józek Krzywiec, Zbyszek Kulikowski, Genek Mrozewicz, Kostek Ostrowski, Witek Pawluć, Jerzy Peters, Wicek Piszcz, Konrad Przyrowski, Rudolf Rutkiewicz, Jerzy Skopeć, Leon Światłowicz i Józef Zabawski, czyli dwudziestu, ok. 52,6 % zdających egzamin wstępny w 1937 roku. Staszek Gołofit, zdał maturę w innych okolicznościach i terminie, Julek Krukowski rok później, Jurek Orłow we Lwowie, gdzie uczęszczał do trzeciej klasy Technikum. Cześ Zacharewicz został zamordowany w Grodnie we wrześniu 1939 roku. O pozostałych kolegach i ich maturach nic nie wiem. Maturę zdali również: Ludek Gedryć, Staszek Grabowski, Rysiek Gulbinowicz, Staszek Masojć, Kostek Piszczak, Wacek Skarżyński, Marian Truszkowski i Jurek Wiechert. Prawdę mówiąc nie słyszałem aby ktoś oblał. Potraktowano nas prawdopodobnie bardzo ulgowo.
Wilno
Fotografie z okresu przygotowywania się do egzaminów:
|
|
Zygmunt Zdanowicz uczy się do
matury w domu;
matury w domu;
1940
Od lewej strony Genek Mrozewicz, Zygmunt Zdanowicz, Staszek Jungnikiel i Jurek Ałabuszew. Idziemy ze szkoły do domów przez park Żeligowskiego, pod Górą Zamkową.
|
Zygmunt Zdanowicz uczy się do
matury w domu;
matury w domu;
1940
|
1940
W przerwie nauki, z lewej strony Józek Krzywiec z bandażem na głowie (miał operację ropnego zapalenia ucha; razem z ropą usunięto mu chyba i resztkę rozsądku), w środku mama, z prawej ja, w oknie tato;
|
1940
Zdjęcie dyplomowe Zygmunta Zdanowicza
Dwa dni po ostatnim egzaminie pojechaliśmy na dwudniową wycieczkę szkolną dla absolwentów do Kowna. Zwiedziliśmy rzeźnię i zakłady mięsne "Majstas", zakłady przemysłu mleczarskiego "Pienocentras" i odlewnię żeliwa. Odbył się również mecz koszykarski pomiędzy naszą drużyną szkolną a drużyną kowieńską, traktowany przez nas jako międzynarodowy. Pierwszego dnia urwałem się z wycieczki. Odwiedziłem stryjka oraz ministra kultury
Ciurlonisa w jego prywatnym mieszkaniu. Podziękowałem mu za pomoc w zwolnieniu z więzieniu. Przyjął mnie bardzo serdecznie, nawet wycałował. Zauważyłem jednak, iż się pakował i był bardzo poddenerwowany. Pożegnałem się z nim szybko. Dopiero nazajutrz rano zobaczyłem dlaczego. Do Kowna wkroczyły kolumny wojsk zd-radzieckich. Szły w kierunku centrum miasta. Rząd Republiki Litewskiej został aresztowany, tylko nielicznym udało się uciec na zachód. Pozostali zostali deportowani na wschód. Nie wiem co stało się z ministrem Ciurlonisem. Jeżeli się pakował, to może zdążył uciec.
Kowno
Po powrocie z wycieczki zastaliśmy w Wilnie stan oblężenia. Wszystkie ważniejsze obiekty, oraz mosty na Wilji obsadzone były wozami bojowymi. 17 czerwca 1940 roku, ZSRR ustanowił nowy, komunistyczny rząd Palechisa.
W sekretariacie szkoły musieliśmy podać w jakim języku, polskim czy litewskim ma być napisane nazwisko i imię na dyplomie. Nie było żadnego przymusu. Z kolegów, z którymi zdaliśmy egzaminy, co wiem na pewno, tylko Józek Krzywiec wybrał język litewski, co widać na dołączonej kopii dyplomu. Nazwał sam siebie, dobrowolnie, na ochotnika, bez żadnego przymusu - Jouzas Kšyvacs. Wtedy sądziłem, a po przeczytaniu jego wspomnień "Pod Twoją obronę" (22 kwiecień 1990), jestem prawie pewien, że podał też narodowość litewską. Sądzę również, że nasze uwolnienie z więzienia nie było skutkiem interwencji Ireny, ale wynikało z zagrożenia bytu państwowego. Republika Litewska przestała istnieć.
W sekretariacie szkoły musieliśmy podać w jakim języku, polskim czy litewskim ma być napisane nazwisko i imię na dyplomie. Nie było żadnego przymusu. Z kolegów, z którymi zdaliśmy egzaminy, co wiem na pewno, tylko Józek Krzywiec wybrał język litewski, co widać na dołączonej kopii dyplomu. Nazwał sam siebie, dobrowolnie, na ochotnika, bez żadnego przymusu - Jouzas Kšyvacs. Wtedy sądziłem, a po przeczytaniu jego wspomnień "Pod Twoją obronę" (22 kwiecień 1990), jestem prawie pewien, że podał też narodowość litewską. Sądzę również, że nasze uwolnienie z więzienia nie było skutkiem interwencji Ireny, ale wynikało z zagrożenia bytu państwowego. Republika Litewska przestała istnieć.
Wilno
|
Na wycieczce w Kownie; na przedzie, drugi z lewej strony Wacek Skarżyński, za nim Zygmunt Zdanowicz, stoję w płaszczu i czapce.
1940
List od cioci Anny do cioci Heli - tłumaczenie Zygmunt Zdanowicz - Kazachstan 12 czerwiec 1940 roku
|
1 czerwca 1940 roku Niemcy zajęły Norwegię. 10 czerwca 1940 roku Włochy przystąpiły do wojny przy boku Niemiec. 16 czerwca 1940 roku połowa Francji została zajęta przez Niemców. Powstał rząd kolaborantów w Vichy, marszałka Petein.
Świadectwo ukończenia technikum przez Zygmunta Zdanowicza - Wilno 18 czerwiec 1940 roku
1940
Koniec TOMU V